Cách đây vài tuần, tôi tham gia vào cuộc khảo sát của một nhóm giáo sư nghiên cứu về khả năng giao tiếp đa văn hóa (intercultural communication). Mục tiêu của nhóm nghiên cứu này là để thấu hiểu sâu sắc những vấn đề trong giao tiếp đa văn hóa hòng đưa ra nhưng kiến nghị và chiến lược thích hợp cho giao tiếp giữa người và người ở thời đại toàn cầu hóa như bây giờ. Một số câu hỏi được đưa ra  như sau: (Tôi tạm dịch)

1. Bạn có giao tiếp khá hiệu quả với những người khác nền văn hóa của bạn, chẳng hạn với những giáo sư khác hay với học trò của bạn không?

2. Bạn có hiểu những người có nền văn hóa khác bạn không?

3. Bạn có thấy thoải mái khi ở trong môi trường đa văn hóa không?

4. Bạn nghĩ phương pháp dạy học nào đem lại hiệu quả tối ưu nhất cho một lớp học đa văn hóa?

5. Theo bạn, đa văn hóa ảnh hưởng tới cuộc sống của bạn như thế nào? Tốt và Xấu?

6. Bạn có đề nghị khả thi nào để cải tiến giao tiếp đa văn hóa ở môi trường Đại học, cụ thể là ở University of Florida?

Tôi lướt qua các câu hỏi trên, thầm nghĩ: Yes; Yes; Yes; câu 4 trả lời dài một tí; OK – hiểu rộng thêm về thế giới, con người và tập quán; và câu cuối là exchange program. Thế thôi, một phút trả lời. Tuy nhiên, trước khi tình nguyện tham gia, nhóm nghiên cứu này bảo tôi sẽ tốn khoảng 2 tiếng để trả lời họ.

Tôi giật mình, hóa ra tôi đã sống và làm việc ở Mỹ quá lâu nên chẳng bao giờ thắc mắc về kỹ năng giao tiếp đa văn hóa của mình. Có ngày nào mà tôi không gặp ít nhất 3 nền văn hóa khác nhau. Mọi chuyện trở nên vô cùng đơn giản. Tôi nói chuyện một cách bình thường, chẳng bao giờ nghĩ: Phải nói như thế nào cho hiệu quả khi người đối diện không phải là người Việt.

Nghiêm túc suy nghĩ lại những ngày đầu mới qua Mỹ, những lần đầu tiếp xúc với người nước ngoài, tôi bắt đầu kể cho họ nghe về những kinh nghiệm của mình. Chẳng hạn như cẩn thận với ngôn ngữ hình thể (body language). Chỉ bằng ngón tay giữa ở VN là chuyện bình thường. Nhưng ở Mỹ thì hoàn toàn không bình thường. Về copy, học trò châu Á vẫn nghĩ đó là chuyện nhỏ. Học trò Hàn quốc im lặng, ít trò chuyện hơn… vân vân và vân vân…

Tuy nhiên, nhận thức và khả năng thích nghi của con người là rất lớn. Chẳng hạn bao nhiêu năm sống và làm việc, tôi chẳng suy nghĩ nhiều về kỹ năng này. Cứ như thể tự nhiên mà có…  Tại sao không xem xét điều này trong nghiên cứu ấy nhỉ?

Và câu 4, tôi cho là ngơ ngẩn nhất. Như thế nào là tối ưu? Dạy lớp đa văn hóa khác thế nào với một văn hóa? Ở college of engineering của UF, có lớp nào một văn hóa nhỉ?